CHƯƠNG 1: BỨC ẢNH

BỨC ẢNH

Chiều thứ bảy, Mai về đến nhà bà ngoại khi trời vừa dịu nắng. Con ngõ nhỏ dẫn vào nhà vẫn như mọi lần. Hai bên là những căn nhà cấp bốn cũ mới xen nhau, trước cửa nhà nào cũng có vài chậu cây hoặc chiếc xe máy dựng sát tường. Mấy đứa trẻ hàng xóm đang chơi ngoài ngõ, thấy Mai thì tránh sang một bên cho chiếc xe đi qua. Nhà bà Vân nằm cuối một đoạn ngõ hơi cụt. Căn nhà cấp bốn đã cũ, phía trước có một khoảng sân nhỏ. Một giàn hoa giấy phủ gần kín bức tường bên trái. Cây khế già ở góc sân năm nào cũng sai quả. Mai dựng xe, xách túi vào nhà.

“Bà ơi!”

“Về đấy à?”

Tiếng bà Vân vọng ra từ phía bếp.

“Vâng. Mẹ bảo tối nay con ngủ đây.”

“Thì ngủ. Có ai đuổi đâu.”

Mai cười, đặt túi xuống chiếc ghế nhựa ngoài phòng khách. Bà Vân đã hơn tám mươi. Người gầy, tóc bạc gần hết, đi lại chậm hơn trước nhưng những việc lặt vặt trong nhà bà vẫn tự làm. Con cái đều ở Hà Nội, cuối tuần thường ghé qua. Nhiều lần mọi người bảo bà lên ở cùng, nhưng bà không chịu.

“Nhà con có phải không có chỗ đâu,” Mai từng hỏi.

“Ở đâu quen đấy.”

Bà chỉ nói vậy.

Bữa tối chẳng có gì đặc biệt: cá kho, rau luộc, một bát canh. Trong lúc ăn, hai bà cháu nói những chuyện vụn vặt. Mẹ Mai hôm nay về muộn, đứa cháu hàng xóm mới đi học, giá rau ngoài chợ tăng, cái mái hiên nhà bên cạnh lại dột. Ăn xong, Mai lấy điện thoại ra.

“À, bà xem này.”

“Cái gì?”

“Hôm nay bọn con đi chơi.”

Mai mở thư viện ảnh.

Có ảnh mấy đứa bạn đứng bên đường, ảnh quán nước, ảnh ruộng. Sau đó là một loạt ảnh chụp vùng bãi sông.

Một đoạn bờ đất thấp.

Mặt nước rộng và đục sau mấy ngày mưa. Bên kia sông thấp thoáng những mái nhà. Một cây tre nghiêng ra phía mặt nước. Mai lướt qua mấy tấm rồi dừng lại.

“Cảnh này đẹp không bà?”

Bà Vân đang gắp miếng cá thì dừng tay.

Bà nhìn vào màn hình.

Không nói gì.

Mai tưởng bà không nhìn rõ nên đưa điện thoại lại gần.

“Đây này.”

Bà Vân đặt đũa xuống.

“Chỗ này…”

“Đẹp hả bà?”

“Ảnh ở đâu đấy?”

“Con đi với mấy đứa bạn. Ở ngoài kia, cách Hà Nội cũng không xa.”

Bà Vân vẫn nhìn màn hình. Cây tre trong ảnh không có gì đặc biệt. Thân cây cong, mấy nhánh lá rủ xuống sát mặt nước. Phía sau là một khoảng bãi thấp, cỏ mọc lưa thưa.

Nhưng bà nhìn rất lâu.

“Vẫn còn cây tre ấy à…”

Mai ngẩng lên.

“Bà biết chỗ này?”

Bà không trả lời ngay.

“Có cái bến ở đây.”

“Bến nước ạ?”

“Ừ.”

Mai cười.

“Bọn con cũng nghe người ta kể. Hình như chỗ này có chuyện gì ấy.”

Bà Vân nhìn cô.

“Chuyện gì?”

“Người ta bảo ngày xưa có đôi trai gái chết ở bến. Tối tối còn có người nhìn thấy bóng hai người đứng bên sông.”

Bà Vân cúi xuống, cầm lại đôi đũa.

“Người ta kể thế à?”

“Vâng.”

“Chuyện người làng kể thì thiếu gì.”

Mai không để ý vẻ mặt của bà, vẫn tiếp tục lướt ảnh.

“Nhưng đúng là cảnh ở đây hơi rợn.”

Bà Vân không nói.

Một lúc sau, bà mới hỏi:

“Cháu chụp hôm nay?”

“Vâng.”

Bà lại nhìn bức ảnh.

Rất lâu.

Ngoài ngõ có tiếng xe máy chạy qua. Nhà bên cạnh bật tivi. Một đứa trẻ gọi mẹ.

Bà Vân vẫn ngồi im.

Rồi rất khẽ, gần như chỉ đủ cho mình nghe, bà nói:

“Khải…”

Mai không nghe thấy.

“Bà nói gì?”

Bà lắc đầu.

“Không.”

Bà đặt điện thoại xuống bàn. Đêm hôm ấy, bà Vân nằm rất lâu mới ngủ. Trong đầu bà, con sông của một buổi chiều xa lắc lại hiện lên.

Không có đường bê tông.

Không có đèn điện.

Không có những căn nhà san sát bên bờ. Chỉ có bãi đất, bụi tre, mặt nước và tiếng mái chèo khua trong bóng tối.

****

Sáng hôm sau, Mai tỉnh dậy khá muộn.

Bà Vân đã dậy từ lâu. Trong bếp có tiếng dao thớt và mùi hành phi. Mai đánh răng xong, ra ngồi ở chiếc ghế ngoài hiên.

“Bà.”

“Ừ?”

“Chuyện hôm qua bà kể ấy.”

“Bà có kể gì đâu.”

“Thì chuyện cái bến.”

Bà Vân vẫn cúi xuống nhặt rau.

“Người ta kể thôi.”

“Nhưng có thật không?”

“Chuyện gì?”

“Đôi người chết ở đấy.”

Bà Vân im lặng một lúc.

“Ngày xưa có nhiều người chết.”

“Nhưng có đôi nào yêu nhau rồi cùng chết không?”

“Bà không biết.”

Mai ngồi xuống bên cạnh.

“Bà không biết thật à?”

“Biết thì đã bảo biết.”

Mai cười.

“Bà cứ giấu.”

“Giấu gì?”

“Bà nhìn cái ảnh hôm qua như kiểu bà từng đến đó rồi.”

Bà Vân nhặt một cọng rau già bỏ sang bên.

“Ngày xưa bến ấy có nhiều người qua.”

“Bến nào?”

“Bến trong ảnh.”

“Có tên không bà?”

“Không.”

“Không có tên?”

“Người ta gọi là bến thôi. Bến nào chẳng là bến.”

Mai nghĩ một lúc.

“Thế tại sao người ta lại kể chuyện ma?”

“Người chết rồi thì người sống kể thế nào chẳng được.”

“Có người bảo ban đêm nhìn thấy hai người đứng ở bờ sông.”

Bà Vân cười rất nhẹ.

“Ban đêm ai mà biết là người hay cái gì.”

Mai bật cười.

“Bà cũng mê tín à?”

“Bà có bảo là ma đâu.”

“Thế bà nghĩ là gì?”

“Bà nghĩ…”

Bà Vân dừng lại.

“Người chết hết rồi.”

Mai không hỏi tiếp.

Một lúc sau, cô mới nói:

“Hôm qua con tìm trên mạng rồi. Có mấy bài viết về cái bến ấy. Người ta còn đưa khách đến chụp ảnh.”

“Ừ.”

“Nhưng chẳng ai biết tên đôi người kia.”

“Thế thì thôi.”

“Không tò mò à bà?”

Bà Vân nhìn ra ngoài sân.

“Có những chuyện biết rồi cũng chẳng để làm gì.”

Mai thấy bà không muốn nói nữa nên cũng thôi. Ngoài ngõ có tiếng người gọi nhau đi chợ. Một chiếc xe máy nổ máy rồi chạy qua. Bà Vân tiếp tục nhặt rau. Nhưng trong đầu bà lại hiện lên một con đường đất.

Một bãi sông.

Một người con gái còn trẻ. Và một cái tên đã rất lâu không ai gọi trước mặt bà.

****

Buổi tối, Mai nằm trong căn phòng cũ của mẹ cô ngày trước.

Căn phòng vẫn còn chiếc tủ gỗ thấp, cái bàn nhỏ kê sát cửa sổ và một chiếc quạt đã cũ. Mai nằm trên giường, mở điện thoại tìm lại những thông tin về vùng bãi sông hôm trước. Cô gõ tên địa phương, rồi thêm mấy từ khóa về bến nước và truyền thuyết. Kết quả không có gì nhiều. Một vài bài viết giới thiệu cảnh quan. Một bài kể lại chuyện đôi tình nhân chết ở bến sông, nhưng không có tên. Một vài bức ảnh chụp khách du lịch đứng bên bờ nước.

Không có năm tháng.

Không có gia đình.

Không có tài liệu nào đủ để biết câu chuyện bắt đầu từ đâu. Mai đọc một lúc rồi tắt điện thoại. Ra ngoài phòng khách, cô thấy bà Vân vẫn còn thức.

“Bà chưa ngủ à?”

“Chưa.”

Mai ngồi xuống.

“Con tìm rồi. Không có gì cả.”

“Không có gì thì thôi.”

“Bà hồi trẻ ở gần sông thật à?”

“Ừ.”

“Nhà mình ngày xưa ở đâu?”

“Gần sông.”

“Thế ông ở đâu?”

Bà Vân nhìn cô.

“Ông ở làng khác.”

Mai im lặng một lúc.

“Con cứ tưởng ông với bà cùng làng.”

“Không.”

“Thế hai người quen nhau thế nào?”

Bà Vân cười.

“Lớn rồi thì lấy nhau.”

Câu trả lời khiến Mai cũng bật cười.

Cô không hỏi tiếp.

Một lúc sau, bà Vân nói:

“Ảnh hôm qua…”

“Vâng?”

“Cháu gửi cho bà một tấm được không?”

“Được chứ.”

Mai mở điện thoại, gửi ảnh sang máy bà.

“Bà giữ làm gì?”

“Thích thì giữ.”

Mai đứng dậy đi vào phòng.

“Bà ngủ sớm nhé.”

“Ừ.”

Cánh cửa khép lại.

Phòng khách chỉ còn ánh sáng từ chiếc điện thoại trên tay bà Vân.

Bà mở lại bức ảnh.

Con sông hiện lên trên màn hình. Nhưng càng nhìn, những thứ trong ảnh càng thay đổi.

Không còn đường bê tông.

Không còn những ngôi nhà phía xa.

Không có tiếng xe máy.

Bờ sông thấp hơn.

Bãi đất rộng hơn.

Cây tre vẫn ở đó.

Một tiếng chó sủa từ rất xa.

Rồi thêm một tiếng khác.

Bà Vân nghe thấy tiếng mái chèo.

Cộc.

Cộc.

Cộc.

Mùi bùn non sau mưa như từ đâu trở lại. Một tiếng người vọng từ bên kia sông. Rồi tiếng chân chạy trên nền đất. Có ai đó nói rất khẽ:

“Đừng ra đường.”

Một người khác hỏi:

“Quân Pháp à?”

“Không biết.”

“Đóng cửa lại.”

Bà Vân nhắm mắt.

Những âm thanh ấy không còn nằm trong bức ảnh nữa.

Chúng đã ở quanh bà.

Ở rất gần.

Rất lâu rồi bà không nghe thấy chúng.

Bà mở mắt.

Trên màn hình, mặt sông vẫn đứng yên. Rồi từ trong ký ức, có tiếng gọi.

“Vân!”

Bà Vân ngẩng lên.

“Vân!”

Tiếng gọi lần nữa.

Rõ hơn.

Gần hơn.

Bà quay đầu.

Và trong khoảnh khắc ấy, căn phòng, chiếc điện thoại, ánh đèn và những năm tháng đã qua như lùi lại phía sau.

****

“Vân!”

Cô gái đang đứng bên bờ ruộng quay lại. Tóc cô bị gió thổi rối, chiếc nón cầm trong tay. Sau lưng là cánh đồng vừa qua vụ cấy, những thửa ruộng nối nhau đến tận bãi sông.

“Vân! Đứng đấy làm gì?”

Người gọi cô đang đứng ngoài con đường đất. Vân đưa tay che mắt nhìn về phía đó.

“Biết rồi!”

Cô bước lên bờ ruộng.

Dép dính đầy bùn.

Phía xa, qua những rặng tre, mặt sông hiện ra một dải sáng dưới nắng. Bên kia sông vẫn là những mái nhà thấp. Con đường đất dẫn về làng có tiếng người gọi nhau, tiếng gà, tiếng trẻ con và tiếng bánh xe nghiến trên mặt đường khô. Vân kéo lại vạt áo, bước nhanh hơn. Đó là mùa hè năm 1947.